Een kunstenaar zijn

by Godpipo
0 comment
Tussen koffie en een boterham met hagelslag vraag ik de buurvrouw, die net voorbij komt lopen, wat kunst is. Ze haalt haar schouders op. Dat soort dingen weet ze niet en het interesseert haar ook niets. Ze vind kunst geldverspilling en een hoop onzin. Onnodig en nergens goed voor. ‘Kunst heb je helemaal niets aan!’ roept ze er achteraan en eerlijk gezegd moet ik haar hierin wel gelijk in geven. Je hebt ook niets aan kunst, helemaal niets. Toch is kunst één van de meest belangrijke dingen die er is in deze maatschappij. Kunst brengt kleur. Kleur en leven in het verder nogal leven- en kleurloze van onze Joods-christelijke maatschappij.
Een wereld zonder kunst

Zonder kunst zouden de buurt, waarin we wonen, een aaneenschakeling van saaie, grijze woonblokken van beton zijn. Alles ontdaan van elke vorm van vrolijkheid, plezier en het idee dat schoonheid er is om naar te kijken. Zonder kunst zouden we geen nodeloze emoties kunnen hebben over een voorstelling, een plaatje of een beeld. Kunst geeft dezelfde gevoelens die de natuur ons in prehistorische tijden gaf. We hebben kunst nodig om de wereld te fysiek te kunnen duiden, maar ook om gevoelsmatig te duiden. Zonder kunst zijn we niets meer dan lammeren die wachten op de onvermijdelijke dood. En dat is iets wat veel mensen zich niet totaal realiseren. Ik heb dit keer op keer geprobeerd aan de buurvrouw uit te leggen, maar zij haalt haar schouders op en zegt dat het zo’n vaart vast niet zal lopen. Als ik haar vertel dat ze alleen in de voormalige Oostblok-landen hoeft te kijken om de betonnen wooncomplexen te aanschouwen, zodat ze met eigen ogen kan zien wat ik bedoel, maakt geen indruk. Ze woont daar niet en een beetje meer natuur hier en daar doet ook een hoop goed, zegt ze. Dat ik daarop antwoord dat natuur in principe ook nutteloos is en in de vorm van parken niets anders doet dan de mensen vrolijk maken met de kleurpracht en vrolijk groen doet haar niets. Haar antwoord is dat natuur is geen kunst en kunst is geen natuur. Ik liet hierop maar achterwege dat het voor mij een-en-dezelfde medaille is. Dat beide kanten aan dezelfde kant kunnen zitten, maar ook tegengesteld kunnen zijn. Ik liet het erbij, omdat mijn buurvrouw begon te roepen dat ik zeker ook “zo’n kunstenaar” ben. Dat ik mijzelf ook als kunstenaar beschouw, omdat ik de hele dag tekeningen zit te maken.

The cold presence of night grows flowers in our head - 2020
Kunstenaar zijn

Ik heb daarop niets meer gezegd, de deur gesloten en verder gegaan met de tekening waarmee ik op dat moment bezig ben. Alleen ben ik echt een kunstenaar, omdat ik tekeningen maak? Ik beschouw mijzelf an sich niet als kunstenaar. Dat is meer iets waar ik ingerold ben. Ik zie mijzelf meer als iemand die obsessief tekeningen maakt. Tekenen helpt om de beelden in mijn hoofd uit mijn hoofd te krijgen. Een beetje zoals ik schrijf om de ideeën van woorden weg te kunnen spoelen. Het is gewoon noodzakelijk om dit te doen. Zonder de mogelijkheid om te tekenen zou ik overspoeld worden van alle beelden in mijn hoofd, alle ideeën die zich opdringen en alle zinnen die de beelden oproepen. Het is gewoon iets dat ik kwijt moet. Maar is het dan wel kunst dat ik maak? Ik kan die vraag niet gemakkelijk beantwoorden.

Wat is kunst?

Iemand, wijzer dan ik heeft ooit gezegd: ‘Kunst ontstaat pas als iemand naar het werk dat je maakt kijkt.’ Daar kan je het mee eens zijn of niet, het is wel een uitspraak die hout snijdt.  Alleen is het kijken misschien niet genoeg, moet de toeschouwer er ook een gevoel over het werk waarnaar hij/zij kijkt krijgen. Ontroering, bewondering, afschuw, ontgoocheling.. Al dat soort gevoelens mag (nee, moet!) een werk oproepen wanneer de toeschouwer ernaar kijkt. Net zoals de natuur gevoelens kan oproepen. Blijdschap, vreugde, verdriet, walging of zelfs allergieën, het hoort er allemaal bij. De natuur is kunst en andersom is het niet veel anders. 

Royalty is a dog named Dirk desending from the social ladder - 2020
Wanneer ben je kunstenaar?

Maar ben je een kunstenaar als je kunst maakt? Mag je van de goegemeente en iedereen daaromheen wel over jezelf zeggen dat je een kunstenaar bent. Of überhaupt dat je kunst maakt? Zoals we net hebben vastgesteld zodra er iemand naar je werk kijkt en er gevoel over heeft, verheft dat werk zich tot kunst. Maar maak je kunst als je er zelf naar kijkt? Ben je dan een kunstenaar? Ik vind niet dat je jezelf tot kunstenaar kan bestempelen, dat kunnen alleen anderen. Jezelf tot kunstenaar bestempelen is dusdanig pretentieus dat de natuur er bruine vlekken rond de ogen van krijgt. In principe zeg je met een nogal arrogant toontje dat je werk maakt waar mensen gevoelens bij krijgen. Dat je in staat bent met beelden gevoelens bij mensen op te roepen (wat deze gevoelens ook mogen zijn). Jij zegt letterlijk dat je vindt dat jij het vermogen hebt om dat te bewerkstelligen, alleen beelden te projecteren op het netvlies van de toeschouwers. Ik vind mensen die over zichzelf zeggen dat ze kunstenaar zijn en kunst maken precies het tegenovergestelde zijn en doen. Zij projecteren hun eigen ego op de wereld en ook nog op een lelijke, pretentieuze manier. Hoe mooi je werk ook kan zijn, zodra je jezelf tot kunstenaar bestempeld heeft je werk in mijn ogen al afgedaan. Het wordt lelijk en daarmee niets meer dan een decoratie.

Mail-art 2020
Ikea-kunst

Overigens is er niets mis met decoratie. Decoratie moet er ook zijn. Er bestaat zelfs een hele stroming dat Ikea-kunst heet. Werken die een poging deden uit te groeien tot kunst, alleen niets meer zijn dan decoratie voor in huis. Een soort design. Zoals de felgekleurde kussentjes voor op de bank, die ook een raar motiefje heeft. Werken waar de maker geprobeerd heeft zijn/haar ziel-en-zaligheid in te leggen, maar waar je naar kijkt zonder dat het enige emotie oproept. Werken die simpelweg als “leuk” en “mooi gemaakt” bestempeld worden. Er is geen diepliggend gevoel, geen achterliggend idee. Er zit niets meer in dan de voorstelling die je voor je ziet. Je kijkt naar Ikea-kunst zoals je naar alle spullen in huis kijkt. Niets meer dan mooi of lelijk. Het is iets wat er is en geen enkel gesprek los zal maken.

Hetzelfde zou je kunnen zeggen over kitsch, maar Ikea-kunst is geen kitsch. Het heeft wel iets meer dan kitsch. Dat is gewoon lelijk overgeproduceerd design en slecht tranentrekkend beeldmateriaal. Ikea-kunst is gewoon aanwezig, niets meer en niets minder. Het vult de wand, zoals verf een hek kleur geeft.

En kleur geven is een goede zaak, vind ik. Ik hou ook van kleur en toch zie veel liever een kunstwerk, dan een decoratief stuk dat je ook bij Ikea zou kunnen kopen. Je bent dan ook geen kunstenaar als je werk maakt dat het predicaat “decoratief” niet kan ontstijgen. Hoeveel mensen ook denken en zeggen dat degene die dit soort werken produceren ook kunstenaar zijn. Feitelijk gezien zijn het meestal deze mensen zelf die zich deze titel aanmeten.

Ben ik wel een kunstenaar?

Terug naar mij en mijn tekeningen. Zijn mijn tekening misschien wel Ikea-kunst? Ik heb geen idee. Ze zijn zeker decoratief, zien er goed uit aan de wand, maar ze ook allemaal emotie oproepen durf ik niet te zeggen. Sommige tekening hebben walging opgeroepen, afschuw en negatieve reacties. Al kan dat ook niets meer dan mijn eigen perceptie van de reacties zijn. Om eerlijk te zijn hou ik niet bij welke reacties en gevoelens mijn tekeningen bij mensen oproepen. Dat is namelijk niet de reden dat ik ze maak. Natuurlijk hoop ik wel dat mijn tekeningen positieve reacties oproepen. Dat mensen ze aan de muur willen hangen en met veel plezier ernaar kijken. Ik ga alleen niet van mijzelf zeggen dat ik een kunstenaar ben. Dat mogen anderen doen en aanvaard ik dat ze dit vinden, mits ze onderschrijven dat ze een gevoel, een gedachte, een verhaal bij mijn tekeningen krijgen. Tenslotte moeten het andere mensen zijn die mijn werk bekijken en vinden dat ze er iets bij voelen. En ik blijf op mijn beurt gewoon iemand die tekeningen maakt om de beelden uit zijn hoofd te jagen. Net zo lang tot de beelden op zijn of ik geen noodzaak meer zie om ze bloot te geven aan de buitenwereld (wat waarschijnlijk nooit zal zijn).

What have you ever done for God? - 2019

Disclaimer: Deze tekst is niet bedoeld om iemand, wie dan ook, te beledigen of af te doen als pretentieuze waanzin. Het is slechts mijn visie op kunst en degene die ze maken. De termen die ik gebruik zijn allemaal ontsproten aan mijn geest en doen niets af aan meningen die afwijken van die van mij. U mag er anders over denken en dat is ook goed.

Head circle (sketchbook) - 2019

You may also like

Leave a Comment